سیب آس|فروش مهندسی مواد|تجهیزات ساختمان|تاسیسات|صنعت|خدمات الکترونیکی

آمار بازديدكنندگان

مقاله شناسایی و پاره بندی پهنه گسله ایذه براساس شواهد ساختاری و مورفوتکتونیکی، زاگرس، ایران

چکیده:
کمربند چین خورده- رانده زاگرس توسط گسله های عرضی با امتداد NNW-SSE (160-150 N ) بریده و بهم ریخته شده اند. تمامی گسله های عرضی شناسایی شده در بخش شرقی زاگرس قرار گرفته و هیچ شواهدی از گسلش در بخش غربی ارائه نشده است. در طی این پژوهش با استفاده از شواهد صحرایی و مورفوتکتونیکی وجود پهنه گسله ایذه در غرب گسل کازرون ره اثبات رسیده و متعاقب آن پاره گسله های اصلی آن مشخص گردیده است.
تمامی شواهد سیناتیکی مشاهده شده: نظیر خمشهای ساختاری راستگرد، بریده و جابجا شدن راست بر محور تاقدیسهای مسیر، ایجاد چینهای نردبانی (مرتبط با یک زون برشی راستالغز راست بر ) و بالا آمدن ناودیسهای مسیر را می توان در ارتباط با زون برشی راستالغز راست بر ایذه با امتداد N150 دانست.

مقدمه :
زاگرس کمربند چین خورده- رانده ای است که از شمال غرب تا جنوب ایران کشیده شده است. بر طبق تقسیم بندیهای معتبر انجام گرفته، این کمربند به سه پهنه عمده زاگرس رانده (زاگرس بلند)، زاگرس چین خورده و دشت خوزستان تقسیم می شود (Stocklin 1968) . این کمربند توسط گسله های عرضی با امتداد NNW-SSE (160-150 N ) بریده شده است که از غرب به شرق شامل : پهنه گسله های کازرون، کاره باس، سبزپوشان و سروستان (شکل 1) می باشند. این گسله ها پهنه های باریک با توپوگرافی کم ارتفاعی هستند که در بین بلوکهای کوهستانی مرتفع قرار گرفته اند (Kent 1979) . این پهنه گسله ها که در محدوده کمربند چین خورده زاگرس واقع شده اند؛ در مسیر خود شواهدی از دگرریختیهای مربوط به یک زون برشی راست بر نظیر بهم ریختگی و خمش راستگرد محور تاقدیس های مسیر، بالا آمدن ناودیسها،ایجاد چین های نردبانی (Safari Qoreshi 2000) و ایجاد پاره گسله هایی با طول بیش از 30 کیلومتر را به نمایش می گذارند. بررسیهای صحرایی و کنترل تصاویر ماهواره ای حکایت از آن دارد که پهنه گسله ای نیز در غرب گسل کازرون قرار گرفته است. این پهنه گسله با روند 150-140N از شمالغرب ایذه تا شرق رامهرمز کشیده شده و شواهد بسیار آشکاری از یک زون برشی راست بر (مشابه با گسله های یاد شده ) را به نمایش گذاشته است . به واسطه عبور این گسل از شهر ایذه نام این گسل، گسل ایذه پیشنهاد می شود.
در طی این نوشتار ابتدا شواهد اثبات وجود این پهنه گسله آورده شده و براساس شواهد صحرایی و خصوصیات مورفوتکتونیکی، پاره بندی صورت گرفته و در نهایت شواهد ساختاری هر پاره گسل ذکر گردیده است.
شناسایی و پاره بندی پهنه گسله ایذه:
همگونه که در مقدمه ذکر گردید؛ گسله های عرضی زاگرس پهنه های باریک با توپوگرافی کم ارتفاعی بودند که در بین بلوکهای کوهستانی مرتفع قرار می گرفتند و در طول خود شواهدی از دگرریختیها نظیر بهم ریختگی و خمش راستگرد محور تاقدیس های مسیر، بالاآمدن ناودیسها، ایجاد چین های ان اشلان (En echelon ) و ایجاد پاره گسله هایی مربوط به رده های ثانویه گسلش را به نمایش می گذاشتند. به گونه ای که چین های زاگرس در محل برخورد به پهنه های گسله ای نظیر کازرون و کاره باس خاتمه یافته یا با خمشی راستگرد موازی با پهنه گسله می شوند (Baker et al 1993) ، یا اینکه در برخورد به پهنه گسله های کاره باس سبزپوشان بریده شده و ارتفاع می گیرند (Talbot g Alavi 1996) . با توجه به شواهد صحرایی، تحلیل مورفوتکتونیکی عوارض مشاهده شده برروی تصویر ماهواره ای (شکل 2) و کنترل نقشه های ساختاری زیرزمینی (Structural Contour Map) می توان شواهدی مشابه با سایر گسله های عرضی زاگرس را در مورد پهنه گسله ایذه با طولی حدود 200 کیلومتر مشاهده نمود که به شرح ذیل می باشند:
1- خمش راستگرد و خردشدگیهای فراوان در دماغه شمالغربی تاقدیس بنگستان در شرق رامهرمز و شمالغرب بهبهان
2- ایجاد چینهای با آرایش نردبانی (ان اشلان ) و خردشدگیهای فراوان در دماغه شمالغربی تاقدیس کوه سفید در شرق میداوود
3- ایجاد دوپلکسی از گسله های معکوس در یال شمالی تاقدیس منگشت در منطقه صیدون
4- خمش راستگرد، برخاستگی (ارتفاع گرفتن) و بریدگی در تاقدیسهای شویش و دراز در شرق باغملک
5- برخاستگی و خمش راستگرد در کوه آسماری در جنوبشرق مسجد سلیمان
6- ایجاد فرونشت (به صورت یک گرابن ) و تشکیل دو دریاچه دائمی در شمال و شرق ایذه
7- ایجاد خمش راستگرد و تشکیل زون خرد شده بسیار عریض در یال جنوبی تاقدیس کمستان در شمالغرب ایذه (منطقه سوسن)
8- ایجاد بریدگی و خمش راستگرد در تاقدیسهای آرام و کمارون در شمال اندیکا (شرق و شمال سد شهید عباسپور)
9- ایجاد زون خرد شده در دماغه جنوبشرقی تاقدیس پابده (شمالشرق لالی)
10- افزایش ناگهانی عمق پی سنگ در غرب پهنه گسله که در قالب افزایش عمق سازند آسماری نیز قابل مشاهده است(شکل 3).
11- لرزه زایی نسبتا بالا در محدوده پهنه گسله (شکل 4)
همچنین با کنترل ساختاری بزرگ مقیاس مشاهده شده در تصویر ماهواره ای (شکل 2) می توان شکستگیهای اصلی مربوط به اولین رده گسلش در این پهنه را تشخیص داده و پهنه گسله ایذه را پاره بندی نمود؛ که در این صورت می توان چهار پاره گسل عمده صیدون، باغملک، اندیکا و کوه پابده را شناسایی و معرفی نمود (شکل 2). مشخصات جغرافیایی این پاره گسله ها در جدول 1 آورده شده است. این پاره گسله ها که با الگوی ان اشلان نسبت بهم قرار گرفته اند دارای شواهد ساختاری و مورفوتکتونیکی ذیل می باشند:
الف- پاره گسل صیدون : این پاره گسل با طولی حدود 53 کیلومتر از شمالغرب بهبهان شروع و تا شرق باغملک کشیده شده است. اثرات عملکرد این پاره گسل را می توان در قالب : خمش راستگرد و خردشدگیهای فراوان در دماغه شمالغربی تاقدیس بنگستان (شکل 3)، ایجاد چینهای ان اشلان و خردشدگیهای فراوان در دماغه شمالغربی تاقدیس کوه سفید و ایجاد دوپلکسی از گسله های معکوس در یال شمالی تاقدیس منگشت مشاهده نمود.
ب- پاره گسل باغملک : این پاره گسل با طولی حدود 79 کیلومتر از غرب باغملک شروع و با گذر از شهر ایذه تا یال جنوبی تاقدیس کمستان ادامه می یابد. اثرات عملکرد این پاره گسل را می توان در قالب: خمش راستگرد، برخاستگی (ارتفاع گرفتن ) و بریدگی در تاقدیسهای شویش و دراز، برخاستگی و خمش راستگرد در کوه آسماری، ایجاد فرونشست (به صورت یک گرابن ) و تشکیل دو دریاچه دائمی در شمال و شرق ایذه (شکل 3) و ایجاد خمش راستگرد و تشکیل زون خردشده بسیار عریض در یال جنوبی تاقدیس کمستان مشاهده نمود.
ج- پاره گسل اندیکا: این پاره گسل با طولی حدود 59 کیلومتر از جنوبشرق سد عباسپور آغاز و تا شمال اندیکا ادامه می یابد. اثرات عملکرد این پاره گسل به صورت ایجاد بریدگی و خمش راستگرد در تاقدیسهای آرام و کمارون دیده می شود.(شکل 3).
د-پاره گسل کوه پابده: این پاره گسل با طولی حدود47 کیلومتر از دماغه جنوب شرقی تاقدیس پابده شروع و تا شمال غرب لالی ادامه می یابد. اثرات عملکرد این پاره گسل در قالب ایجاد زون خردشده در دماغه جنوب شرقی تاقدیس پابده قابل مشاهده است(شکل3).
بررسیهای ساختاری در منطقه جنوبی پهنه گسله ایذه:
جهت بررسی ساختاری پهنه گسله، منطقه جنوبی( منطقه جنوب شرق باغ ملک) جهت مطالعه موردی انتخاب گردید. با توجه به شواهد صحرایی و کنترل ساختارها بر روی تصویر ماهواره ای و موزائیک نقشه های100،000 / 1 زمین شناسی، وضعیت ساختارهای مهم در این بخش به شرح ذیل می باشد:

  1. چین ها :

مهم ترین محور های چین خوردگی در منطقه، تاقدیس های منگشت، کوه سفید، بنگستان و ناودیسی صیدون می باشد. وضعیت ساختاری هر کدام از چین های یاد شده به قرار زیر است:
الف- تاقدیس منگشت: این تاقدیس که در شمالی ترین بخش منطقه مورد بررسی قرار گرفته است ؛ دارای روند 130-120 N ( شمال غرب- جنوب غرب) می باشد. طول این تاقدیس بیش از 90 کیلومتر است. بررسی های دقیق تر حکایت از آن دارد که در یال جنوبی، چین های محلی با آرایش آن اشلان نسبت به هم قرار گرفته و در یال شمالی نیز تحت اثر عملکرد گسله های معکوس موازی با محور تاقدیس های محلی، چندین بار رخنمونهای آسماری برروی هم رانده شده و شکلی دوپلکس گونه ایجاد نموده اند.
ب- تاقدیس کوه سفید: این تاقدیس که در بخش مرکزی منطقه مورد بررسی قرار گرفته است ؛ دارای طولی حدود 80 کیلومتر می باشد. روند عمومی این تاقدیس 130-120 N ( شمال غرب- جنوب شرق) بوده و به سمت میداود دارای پلانج می باشد. بر طبق بررسی های صحرایی به عمل آمده، بخش شرقی این تاقدیس یک تاقدیس ساده با مقطع استوانه ای با سطح محوری نزدیک به قائم بوده، در صورتی که به واسطه عملکرد پارهگسل صیدون، چینهای محلی با آرایش آن اشلان در دماغه غربی این طاقدیس( شمال برم جمال ) ایجاد گردیده اند. امتداد محور این چینها 110-100 N می باشد.
ج- تاقدیس بنگستان: این تاقدیس از جنوبی ترین محل در منطقه شروع و تا شمال غرب بهبهان کشیده شده است. تنها بخش های کوچکی از دماغه شمال غربی این تاقدیس در منطقه مورد بررسی قرار داشته و برسی ها نشان می دهد شمال غربی این ساختار به واسطه عملکرد گسله هایی با روند 160-150 N ( پاره گسل صیدون ) خمشی آشکار به خود گرفته و روند محور آن از 130-120 N به 150 N تغییر یافته است.
د- ناودیس صیدون: این ناودیس که از شرق تنگ ماوی آغاز گردیده و به سمت غرب- شمال غرب تا منگان گسترش یافته است؛ دارای طولی بیش از 30 کیلومتر و روند تقریبی 120-110 N (شمال غرب- جنوب شرق) می باشد. به نظر می رسد که این ناودیس برخاسته تحت اثر عملکرد دو پاره گسل صیدون و باغملک تشکیل شده باشد.
2- گسله ها:
روند های عمده گسلش در منطقه سه روند135-125 N و 165-155 N و 50-40N بوده و براساس شواهد صحرایی وضعیت عملکرد هر کدام به شرح ذیل می باشند:
الف- گسله های با روند 165-155 N : این گسله ها در شمال صیدون (بخش امامزاده عبدالله ) باعث خمش های راستگرد ساختاری در محور تاقدیس محلی فلاش شده و در دماغه شمالغربی تاقدیس کوه سفید باعث تشکیل چینهای نردبانی گردیده و همچنین باعث خمش راستگرد دماغه شمال غربی تاقدیس بنگستان شده اند . برطبق بررسی های صحرایی و مشاهده صفحه گسلش می توان اذعان نمود که مولفه عمده این گسله ها امتدادلغز راست بر می باشد.
ب- گسله های با روند 135-125N : این روند گسله ها که بیشتر در بخش های شمالی و مرکزی منطقه مورد بررسی قابل ردیابی است؛ دارای مولفه عمده حرکتی شیب لغز معکوس بوده و اثراتی از برش راست برنیز در سطح آنها دیده می شود. عملکرد این گسله ها باعث چند بار رانده شدن سازند آسماری بر روی خود در یال شمالی تاقدیس منگشت و باعث رانده شدن سازند گچساران برروی سازند بختیاری (در شمال کوه تیل ) شده است.
ج- گسله های با روند 50-40N : این روند گسله ها که تقریبا بر شکستگیهای مزدوج یال تاقدیس های منطقه منطبق است؛ دارای مولفه عمده حرکتی راستالغز چپ بر بوده و مقداری مولفه نرمال از خود نشان می دهند . این روند گسله ها را می توان در دماغه شمال غربی تاقدیس کوه سفید، غرب کوه تیل و منطقه امامزاده عبدالله مشاهده نمود.
جهت تحلیل سینماتیکی پهنه گسل ایذه در منطقه جنوب پهنه، دیاگرامی شماتیک از ساختارهایی نظیر گسله هایی با امتدادهای 135N ، 165N ، 45N و محور چینهای نردبانی (با امتداد 110-100N ) آورده شده است (شکل 5). همانگونه که از شکل 5 استنباط می شود؛ گسله هایی با روند 165 N که در واقع موازی با پاره گسله های صیدون و باغملک هستند را می توان به عنوان رده اول گسلش در نظر گرفت و گسله هایی با امتدادهای 125N ، 45 N را رده های بعدی گسلش (در یک زون برشی راستالغز ) در نظر گرفت. محور چینهای نردبانی نیز در محل همپوشانی پاره گسله های اصلی شکل گرفته اند. به این ترتیب تمامی ساختارهای یاد شده را می توان در ارتباط با یک زون برشی راستالغز راست بر با امتداد 150 دانست که منطبق بر پهنه گسله ایذه می باشند.
بحث و نتیجه گیری :
کمربند چین خورده- رانده زاگرس توسط گسله های عرضی با امتداد NNW-SSE (160-150N ) بریده و بهم ریخته شده اند که از غرب به شرق شامل: پهنه گسله های کازرون، کاره باس، سبزپوشان و سروستان می باشند. تمامی گسله های عرضی شناسایی شده در زاگرس مربوط به بخش شرقی این کمربند بوده و تاکنون هیچ یک از گسله های عرضی بخش غربی، علیرغم شواهد ساختاری مشخص آنها، شناسایی و معرفی نشده اند. در طی این پژوهش با استفاده از شواهد صحرایی (نظیر خمشهای ساختاری،پهنه های گسلیده، ناودیسهای برخاسته و مناطق فروافتاده)، کنترل تصاویر ماهواره ای (شکل 2) و کنترل نقشه های ساختاری زیرزمینی، پهنه گسله عرضی ایذه شناسایی و پاره بندی شده است. جهت بررسی دقیقتر این پهنه گسله ، منطقه جنوبی انتخاب شده و ضمن مطالعه ساختارها، باتوجه شواهد سینماتیکی نظیر خمشهای ساختاری راستگرد، بریده و جابجا شدن راست بر محور تاقدیسهای مسیر، ایجاد چینهای نردبانی (مرتبط با یک زون برشی راستالغز راست بر)، بالاآمدن ناودیسهای مسیر(مانند ناودیس کوه تیل ) و مشخص شدن مکانیسم گسلش راستالغز راست بر(باکنترل عناصر سینماتیکی موجود در سطح گسله ها ) این نتیجه بدست آمده که ساختارهای موجود را می توان در ارتباط با یک زون برشی راستالغز راست بر با امتداد 150N با داشتن چهار پاره گسل عمده صیدون، باغملک، اندیکا و کوه پابده به اثبات می رسد.

مشخصات نام پاره گسل طول پاره
گسل
(کیلومتر)
جغرافیایی (ثانیه، دقیقه، درجه)
محدوده طول شرقی عرض شمالی
صیدون 53 ابتدا 49:53:56 31:36:15
انتها 49:57:58 31:07:20
باغملک 79 ابتدا 49:42:09 32:11:48
انتها 49:51:35 31:29:12
اندیکا 59 ابتدا 49:30:09 32:25:43
انتها 49:42:15 31:55:51
کوه پابده 47 ابتدا 49:13:47 32:35:35
انتها 49:26:05 32:13:20

جدول 1: مشخصات جغرافیایی پاره گسله های پهنه گسله ایذه
نويسنده: صفری، حجت اله

منابع :
- صفری، ح. (1378) شناسایی و پاره بندی پهنه گسله سبزپوشان براساس شواهد ریخت زمینساختی، فشرده مقالات هجدهمین گردهمایی علوم زمین، صفحات 709-716
- صفری،ح.، قرشی،م.، قاسمی، م.ر.(1379) تحلیل دگرریختیهای پهنه گسله عرضی برشی سبزپوشان، فصلنامه علوم زمین، سال هشتم، شماره 32-31، صفحات 91-80.
-Baker, C., Jackson, J., Priestley, K. (1993)" Earthquakes in the Kazerun line in the Zagros mountain oflran: Strike slip faulting within a Fold-and-Thrust belt ", Geoph. J. Int., Vol:ll5, 41-61 .
- Berberian, M. (1995)" Master blind thrust faults hidden under the Zagros folds: Active basement tectonics and surface Morpho-tectonics ", Tectonics, Vo1:241, 793-224 .
- Kent, P. E. ( 1979)"The emergent Hormoz salt plugs of southem Iran", Jour. Petr. Geo., 2, I ! 7-144. - N.I.O.C.,"Geological maps of I/100,000 Khuzestan region "
- Safari, H., Qoreshi, M. (2000)" Morpho-tectonic evidences of Zagros tear faults, applicable for determination and segmentation of Sabz pushan fault zone (Iran)", Abst., 3lth Int. Geo. Cong., Rio de Janeiro, Brazil .
- Stocklin, J. (1968)" Structural history and tectonics of Iran: A review", Am. Asso. Pet. Geo. Bull., 52(7), 1229-1258 .
- Talbot, C. J., Alavi, M, (1996)" The past of future Syntaxis across dhe Zagros "., Salt Tectonics , Alsop, G. 1. & ete. (eds), Geo. Soc. Spec. Pub., No:100, 89-109 .
تصویر 1: وضعیت قرارگیری گسله های عرضی زاگرس در بخش شرقی این کمربند(صفری 1379)
تصویر 2: تصویر ماهواره ای از محدوده پهنه گسله ایذه و پاره گسله های مربوطه (ترکیب باندهای 7، 4، 1) پهنه گسله به صورت خط چین نمایش داده شده است.
SI پاره گسل صیدون، BG پاره گسل باغملک، AN پاره گسل اندیکا، PD پاره گسل کوه پابده
تصویر3: موزائیک نقشه های 000، 100/1 زمین شناسی محدوده مورد بررسی
- رخنمون آهکهای آسماری تنها در شرق و درون پهنه گسله ایذه قابل مشاهده هستند.
تصویر4: تجمع کانونهای زلزله در محدوده پهنه گسله ایذه
تصویر 5: ایجاد رده های ثانویه از چینهای ان اشلان و شکستگیهایی با مکانیسمهای متفاوت، در اثر عملکرد یک گسل امتدادلغز (پهنه گسله ایذه با روند 150N )

Scroll to Top

سيب آس ® یک علامت تجاری ثبت شده است. هرگونه کپی برداری و ایجاد تشابه پیگرد قانونی دارد.